अहिराणीचा बहुमान, खान्देशाचा स्वाभिमान! ‘इंडो-आर्यन’ भाषा म्हणून मिळाले मानाचे स्थान
खान्देशच्या मातीची सुवासिक आणि गोड बोलीभाषा असलेल्या अहिराणीने आज एक नवा इतिहास रचला आहे. हा केवळ अहिराणी भाषेचा सन्मान नाही, तर संपूर्ण खान्देशाच्या अस्मितेचा, संस्कृतीचा आणि परंपरेचा अत्यंत अभिमानास्पद क्षण आहे. अहिराणी भाषेला मिळालेला ‘इंडो-आर्यन’ भाषेचा अधिकृत दर्जा हा या मातीतल्या प्रत्येक माणसाच्या हृदयाचा गौरव करणारा ठरला आहे. यामुळे खान्देशच्या संस्कृतीची ओळख आता अधिक ठळकपणे जागतिक पातळीवर पोहोचली असून, प्रत्येक खान्देशकराची छाती अभिमानाने फुगली आहे.
अहिराणी ही केवळ संवादाचे माध्यम नसून खान्देशच्या लोकजीवनाचा, लोककलांचा आणि अथांग परंपरेचा जिवंत ठेवा आहे. बहिणाबाईंच्या कवितांमधून घराघरांत पोहोचलेली आणि कानबाई-आखाजीच्या सणांमध्ये घुमणारी ही भाषा आता अधिकृतपणे एका मोठ्या भाषिक कुटुंबाचा मुख्य हिस्सा बनली आहे. इंडो-आर्यन भाषेचा हा दर्जा मिळणे म्हणजे खान्देशच्या समृद्ध वारशावर लागलेली मानाची मोहोरच आहे. अनेक वर्षांपासून अहिराणी भाषेचे अभ्यासक, साहित्यिक आणि रसिक ज्या क्षणाची वाट पाहत होते, तो सुवर्णक्षण आज उजाडला आहे. आपल्या हक्काच्या भाषेला हा बहुमान मिळाल्याने खान्देशच्या साहित्यिक चळवळीला आणि भाषिक संशोधनाला एक नवी दिशा मिळणार आहे.
या ऐतिहासिक यशामुळे केवळ भाषेचा विकास होणार नाही, तर नवीन पिढीलाही आपल्या मातृभाषेचा अधिक अभिमान वाटू लागेल. आजच्या आधुनिक युगात जेव्हा बोलीभाषा लोप पावण्याची भीती व्यक्त केली जाते, अशा वेळी अहिराणीने मिळवलेले हे स्थान अत्यंत आश्वासक आणि प्रेरणादायी आहे. हा दर्जा मिळाल्यामुळे आता शाळा, महाविद्यालये आणि शासकीय स्तरावरही या भाषेच्या जतन आणि संवर्धनासाठी नवनवीन मार्ग मोकळे होणार आहेत. खान्देशच्या मातीतील लोकगीते, म्हणी, वाक्प्रचार आणि साहित्याचा ठेवा आता पुढच्या पिढ्यांपर्यंत अधिक सक्षमपणे पोहोचवता येईल.
हा सुवर्णक्षण प्रत्येक खान्देशकरासाठी दिवाळीसारखा आनंद साजरा करण्याचा आहे. जळगाव, धुळे, नंदुरबार आणि नाशिकच्या काही भागांत पसरलेल्या या भाषेचा डंका आता सातासमुद्रापार निनादणार आहे. आपल्या मातीचा सुवास आणि माणसांचा जिव्हाळा जपणारी अहिराणी खऱ्या अर्थाने जागतिक व्यासपीठावर दिमाखात उभी राहिली आहे. हा अभिमानास्पद टप्पा पार पाडण्यासाठी योगदान देणाऱ्या सर्व भाषिक योद्ध्यांचे आणि खान्देशच्या जनतेचे कौतुक करावे तेवढे थोडेच आहे. अहिराणीचा हा गौरव खान्देशच्या सांस्कृतिक वैभवात कायमचा मैलाचा दगड ठरेल यात शंका नाही.
प्रा. राजश्री पाटील
सुरत
